SANKCJA KREDYTU DARMOWEGO

Istotą sankcji kredytu darmowego jest ochrona konsumenta przed nieuczciwymi praktykami kredytodawcy. Zgodnie z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 roku jeżeli kredytodawca nie wypełni obowiązków ciążących na nim z tytułu wyżej wymienionego przepisu, kredytobiorca po złożeniu pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego spłaca jedynie pożyczony kapitał, bez żadnych dodatkowych opłat jak np. odsetki.

Aby konsument mógł skorzystać z SKD spełnione muszą zostać następujące warunki:  

• kwota kredytu/pożyczki nie może przekraczać 255.550 zł (lub równowartości tej kwoty wyrażonej w walucie obcej)
• konsument wciąż spłaca kredyt/pożyczkę bądź od całkowitej spłaty kredytu/pożyczki przez konsumenta nie upłynął jeszcze rok
• umowa kredytu lub umowa pożyczki (bankowa/pozabankowa) została zawarta po dniu 18 grudnia 2011 roku
• umowa kredytu hipotecznego/umowa pożyczki hipotecznej została zawarta w okresie od dnia 18 grudnia 2011 roku do dnia 22 lipca 2017 roku
• umowa kredytu z przeznaczeniem na remont domu lub lokalu mieszkalnego (bez zabezpieczenia hipotecznego) w wysokości przekraczającej kwotę 255.550 zł, o ile została zawarta po dniu 22 lipca 2017 roku

Od dnia 7 stycznia 2024 roku sankcję kredytu darmowego można stosować również do umów kredytowych zawieranych z osobą fizyczną prowadzącą gospodarstwo rolne.

Czy sankcję kredytu darmowego można także stosować do umowy kredytu hipotecznego/umowy pożyczki hipotecznej zawartej w terminie do dnia 18 grudnia 2011 roku?

– Tak, jak najbardziej, z tymże wówczas kwota kredytu/pożyczki nie może przekraczać 80.000 zł albo równowartości tej kwoty w innej walucie niż waluta polska.

Możliwość skorzystania z SKD jest skierowana tylko do osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej.

Ustawa o kredycie konsumenckim wymienia wprost błędy i uchybienia, które skutkują możliwością skorzystania z SKD i należą do nich między innymi:

• fałszywe lub błędne dane osobowe kredytobiorcy znajdujące się w umowie
• błędy w formule zmiany poziomu oprocentowania
• przekroczenie dozwolonego poziomu odsetek
• błędnie wyliczone RRSO (Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania)
• zawyżony poziom pozaodsetkowych kosztów kredytu

Przy czym dla skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające będzie naruszenie choćby jednego z wyżej wymienionych wymogów ustawowych – a co skutkować będzie zwrotem przez kredytobiorcę jedynie kwoty kapitału kredytu bez odsetek i dodatkowych opłat.

Takie praktyki dotyczą wielu banków i nie tylko banków, ponieważ SKD może zostać zastosowana także w przypadku pożyczek pozabankowych. Powyższa lista to oczywiście tylko część błędów otwierających drogę do skorzystania z SKD. Do każdego przypadku nasza Kancelaria podchodzi indywidualnie. W pierwszej kolejności nasza Kancelaria dokonuje analizy umowy kredytu lub umowy pożyczki pod kątem występowania w nich wadliwych postanowień umownych i możliwości skorzystania z SKD. Następnie nasza Kancelaria przedstawia możliwe rozwiązania prawne i wylicza kwotę możliwą do uzyskania przez kredytobiorcę czy pożyczkobiorcę w Sądzie od banku czy parabanku, a także wylicza, o ile może zmniejszyć się rata kredytu czy rata pożyczki na przyszłość. Nasza Kancelaria zaproponuje Państwu dalszą współpracę uwzględniając Państwa oczekiwania.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie C-321/22 dotyczącej pożyczki Provident wskazał, że badając nieuczciwe postanowienia umowne należy brać pod uwagę fakt, że taki warunek przewiduje zapłatę przez konsumenta rażąco zawyżonych kosztów kredytu nieproporcjonalnie do świadczonej w zamian usługi. Niewątpliwie takie stanowisko otwiera drogę do skorzystania z SKD kolejnym pożyczkobiorcom i kredytobiorcom.

Ponadto Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 13 lutego 2025 roku w sprawie C-472/23 Lexitor sp. z o.o. wypowiedział się na temat przejrzystości kosztów kredytów.

Jest to ważne orzeczenie dla przyszłej linii orzeczniczej dotyczącej spraw o sankcję kredytu darmowego.

Ten wyrok TSUE odpowiada na następujące pytania prejudycjalne: 

1. Czy kredytodawca naruszy obowiązek informacyjny względem konsumenta w przypadku zawyżenia wartości RRSO, a następnie wobec uznania tych postanowień umowy kredytu konsumenckiego za nieuczciwe?
2. Czy fakt, iż umowa o kredyt wymienia pewną liczbę sytuacji, które mogą prowadzić do zwiększenia kosztów związanych z wykonaniem umowy, przy czym konsument nie jest w stanie zweryfikować ich wystąpienia ani ich wpływu na te koszty, stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego?
3. Czy w myśl dyrektywy 2008/48 dopuszczalne jest zastosowanie sankcji kredytu darmowego polegającej na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od stopnia wagi tego naruszenia i jego wpływu na decyzję konsumenta o zawarciu umowy o kredyt?

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że wartość RRSO w umowie kredytowej musi być podana w sposób jasny i precyzyjny, zgodnie z obowiązującą formułą matematyczną. I mimo, że zawyżenie RRSO wynikające z późniejszego uznania niektórych warunków za nieuczciwe nie stanowi samo w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego, to jednak błędne wskazanie tej wartości – zarówno jej zaniżenie, jak i zawyżenie – może prowadzić do naruszenia praw konsumenta i ograniczenia jego zdolności do oceny kosztów kredytu. TSUE podkreślił, że niewłaściwe obliczenie RRSO pozbawia konsumenta możliwości świadomego wyboru najkorzystniejszej oferty i może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Ponadto Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że umowa kredytowa powinna w sposób przejrzysty określać zasady zmiany opłat, a ich uzależnienie od trudnych do zweryfikowania wskaźników może naruszać obowiązek informacyjny. Nadto TSUE stwierdził, że naruszenie tego obowiązku może skutkować utratą przez bank prawa do odsetek i dodatkowych opłat, jednakże decyzję w tym zakresie podejmuje już sąd krajowy, uwzględniając zasadę proporcjonalności. Trybunał podkreślił, że sankcje za naruszenie obowiązków informacyjnych muszą być skuteczne, odstraszające i adekwatne do skali naruszeń, a prawo krajowe może przewidywać jednolitą sankcję w postaci pozbawienia banku prawa do odsetek i kosztów, nawet jeśli waga poszczególnych naruszeń może się różnic.

Na temat sankcji kredytu darmowego stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 30 stycznia 2019 roku w sprawie I NSK 9/18 stwierdzając, że „całkowita kwota kredytu powinna obejmować jedynie kwotę przekazaną konsumentowi do swobodnej dyspozycji i nie powinno się do niej zaliczać kosztów związanych z udzieleniem kredytu, nawet wówczas, gdy są one kredytowane przez kredytodawcę” wskazał, że brak jest podstaw do naliczania odsetek od kosztów kredytu.

Serdecznie zapraszamy do bezpłatnej analizy umowy kredytu / umowy pożyczki.

Poprosimy wówczas o przesłanie nam skanu umowy wraz z załącznikami, ewentualnych aneksów do umowy wraz z załącznikami i regulaminu doręczonego przy zawarciu umowy.